۰
به مناسبت سالگرد سفر بي بازگشت نويسنده «جعفر خان از فرنگ برگشته»
غريب در وطن
کهکشان انقلاب فرهنگي مشروطيت که از اواسط دوره سلطنت ناصرالدين شاه (حدود 1300هجري قمري /1260 هجري شمسي) شکل گرفته و در دوره مظفرالدين شاه به کمال نورانيت خود رسيده و در ايام بعد از جنگ جهاني اول راه افول را در پيش گرفت...
Share/Save/Bookmark
سه شنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۶ ۱۷:۱۱
غريب در وطن
به گزارش امروزنامه، کهکشان انقلاب فرهنگي مشروطيت که از اواسط دوره سلطنت ناصرالدين شاه (حدود 1300هجري قمري /1260 هجري شمسي) شکل گرفته و در دوره مظفرالدين شاه به کمال نورانيت خود رسيده و در ايام بعد از جنگ جهاني اول راه افول را در پيش گرفت، شامل ستارگان بزرگ و کوچکي است که با خلق آثار متعددي سبب غناي فرهنگي و هنري ايران در آن ايام شدند. ابوالقاسم سروش (حرباء)، عيسي سروش، ابوالقاسم عارف قزويني، محمد غفاري (کمال الملک)، معزالدين فکري، تاج السلطنه، محمدتقي بهار (ملک الشعرا) و کلنل علينقي وزيري از جمله آن هنرمندان و اهل فرهنگي بودند که برگرفته و متاثر از پرآشوب ترين و محنت زا ترين ادوار چند قرن اخير ايران هستند. آنان در همان ايام محنت زا ده ها و صدها اثر ارزشمند فرهنگي و هنري خلق کرده و از اين طريق حيات معنوي جامعه ايران را تداوم و تعالي بخشيدند. ده ها رمان، صدها داستان، ده ها تئاتر و نمايشنامه، قطعات متعدد موسيقايي، تابلوهاي فراوان نقاشي و انبوهي از مقالات، رساله ها و کتاب ها با موضوع هاي مختلف، دستاورد تلاش و کوشش اهل فرهنگ و هنر ايران زمين در آن دوره است.در ميان نقاط نوراني کهکشان انقلاب فرهنگي مشروطيت، ستاره اي درخشان وجود دارد که با وجود عمر کوتاهش (27 سال)، آثار متعدد و بزرگي را از خود به جاي گذاشته و آوازه شهرتش مرزهاي کشور را درنورديده و در اروپاي آن زمان طنين افکن شد. او کسي جز حسن مقدم نيست که در ايران بيشتر بواسطه يکي از آثارش (جعفر خان از فرنگ برگشته) شهرت دارد. او با استفاده از ذوق، استعداد و خلاقيت ذاتي اش و نيز با کمک گرفتن از آموزش هاي دقيق و منسجم هنري اش موفق به خلق آثار بديع و ممتازي شد.
    زمانه زادروز او در بهمن ۱۲۷۷ ه.ش / 1316 ه.ق در تهران در دوره عصر مظفري و رونق گرفتن مباحث فرهنگي و هنري و بالندگي انقلاب فرهنگي مشروطيت بود. در چنين اوضاع و احوال در جايي در مجموعه قصرهاي سلطنتي در ارک تهران، حسن فرزند محمد تقي احتساب الملک ديده به جهان گشود. اما آرامش اين ايام زياد به طول نينجاميد و تنها چند سال بعد پس از شروع انقلاب سياسي مشروطيت، بحران جايگزين آن شد. انقلابي که پيروزي آن و استقرار رژيم جديد مشروطيت نيز نه تنها نتوانست مرحمي بر بحران ها و منازعات داخلي باشد، بلکه روز به روز بر دامنه آن افزوده تا به حدي که پس از به توپ بسته شدن مجلس شوراي ملي در جمادي الاول 1326 ه. ق/ خرداد 1287 ه.ش بحران به جنگ تمام عيار داخلي تبديل شد.
    در چنين شرايطي احتساب الملک که به تازگي به سمت وزير مختاري ايران در سوئيس منصوب شده بود، شرايط ادامه تحصيل فرزندش را در آن کشور فراهم کرد. بدين ترتيب حسن مقدم در محيط امن و آرام سوئيس به تحصيل پرداخت و طي افزون بر يک دهه بعد در آن کشور باقي مانده و مدارج آموزشي اش را تکميل کرد. اما حضور در سوئيس مزيت بزرگ ديگري نيز براي او داشت. محيط آرام آن کشور در معرکه بحران هاي سياسي اروپا که در نهايت به جنگ ويرانگر اول جهاني منتهي شد، محلي براي گردآمدن هنرمندان بزرگي از سراسر قاره اروپا بود. علاوه بر آن آموزش هاي هنري ويژه اي که مقدم در ضمن تحصيلات خود در آن کشور ديد و نيز ارتباطش با کانون هاي فرهنگي و هنري اروپا و نيز هنرمندان نامدار آن قاره، سبب شکوفايي استعداد فطري هنري حسن مقدم شد.پس از پايان جنگ جهاني اول، در سال 1297ه.ش / 1918.م حسن مقدم رهسپار ايران شد. اما اوضاع در ايران به گونه اي متفاوت بود. از يک سو در ايالات و ولايات اغتشاشات، ناامني ها و نابساماني هاي فراواني وجود داشت و از سويي ديگر در مرکز و پايتخت کشور، تهران، حسن وثوق الدوله تلاش مي کرد با انجام اصلاحات گسترده اداري، اجتماعي و سياسي گام هايي را براي انتظام امور بردارد. شروع اين دوره اصلاحات، زمينه ساز خروج جامعه فرهنگي ايران از يک دوره فترت و سکون ناشي از کشيده شدن دامنه هاي جنگ بين الملل اول به کشور شد. فعاليت هاي هنري رونقي دوباره يافت و در خيابان هاي تهران مراسم هاي گوناگون هنري برگزار مي شد. در چنين اوضاعي حسن مقدم وارد پايتخت شد اما به طرز شگفت آوري پس از چند ماه از طريق وزارت خارجه به استانبول جهت کار در سفارت ايران در کشور عثماني (ترکيه) فرستاده شد. مي گوييم فرستاده شد زيرا تاکنون هيچ دليل منطقي براي عدم استمرار حضور مقدم در تهران و حرکت دادن او به سمت استانبول پيدا نشده است.به هر روي مدت اقامت حسن مقدم در استانبول حدود دو سال طول کشيد و در اين مدت که مصادف با بيست و يکمين تا بيست و سومين سال حيات او بود، وي همچنين به خلق آثار هنري و فرهنگي ادامه داد. مجله پارس به سردبيري او و ابوالقاسم لاهوتي پذيراي تعداد زيادي از آن آثار شد. داستان، طنز، مقاله هاي فرهنگي، ترجمه آثار نويسندگان و هنرمندان بزرگ اروپايي و بويژه فرانسوي، از جمله آثاري است که به قلم حسن مقدم در اين دوره دو ساله تاليف و تدوين شد.
    در اواسط سال 1300 ه.ش حسن مقدم به همراه ابوالقاسم لاهوتي به ايران بازگشته و راهي تبريز شد. در آن شهر با مشاهده فعاليت هاي سياسي لاهوتي، از او جدا شده و به تهران آمد. حضور او در پايتخت اين بار چند ماهي بيشتر از دفعه قبل شد. طي حدود 16 ماه حضور در تهران، حسن مقدم خلق آثار هنري و فرهنگي اش را با شدت بيشتري نسبت به قبل ادامه داد که سرآمد آنها دو تئاتر «جعفرخان از فرنگ برگشته» و «ايراني بازي» است. ايراد سخنراني هاي متعدد، نگارش داستان ها و... از جمله دستاوردهاي ديگر مقدم در آن دوره است. علاوه بر آن و شايد در جهت تعميق و گسترده شدن فعاليت هايش، مقدم همراه با چند نفر ديگر از جمله علي اکبر سياسي اقدام به تاسيس جمعيت ايران جوان با هدف کمک به بازسازي و نوسازي ايران کرد. اما نه اين اقدام و نه تلاش هاي هنري بي وقفه، حسن مقدم را از سرنوشت محتومش که خروج مجدد از ايران بود، نجات نداد. اين بار نيز نظير دفعه قبل، باز هم از طريق وزارت خارجه به خارج از ايران فرستاده شد و اين بار به جايي که کمترين دسترسي را به ايران داشته باشد؛ به مصر و کار در سفارت ايران در آن کشور با عنوان کاردار. ايام اقامت حسن مقدم در مصر افزون بر دو سال و تا تابستان 1304 ه.ش به طول انجاميد. طبعاً مي توان انتظار داشت روح ناآرام و جست و جوگر او در طي آن دو سال نيز از تلاش بازنمانده و جامعه بشري را به دستاوردهاي زيبايي از عالم هنر ناب مفتخر کرد. روي ديگر اين تلاش ها، ضعيف تر شدن قواي جسماني آن هنرمند بزرگ بود. به همين دليل او مبتلا به بيماري سل شد و براي درمان رهسپار منطقه کوهستاني «له زن» سوئيس شد. در واقع حسن مقدم به همان جايي بازگشت که شکوفايي و بالندگي هنري اش را در آنجا تجربه کرده بود. اين بار محيط و امکانات سوئيس نيز نتوانست کمکي به او کند و در نهايت وي در 22 آبان 1304ه.ش / 13 نوامبر 1925.م در سن بيست و هفت سالگي در گذشت و در قبرستاني در همان حدود به خاک سپرده شد.
    کهکشان انقلاب فرهنگي مشروطيت ستارگان زيادي را به عالم هنر و فرهنگ بشري عرضه داشته است؛ ستارگاني که قريب به اتفاق شان در يک ويژگي با يکديگر مشترکند و آن غربت و غريب بودن شان در زادگاه شان ايران است. حسن مقدم نمونه اي از آنها است که با وجود خصوصيات منحصر به فرد، طي 92 سال پس از مرگش هنوز تلاشي در خور نامش براي آشنايي با او انجام نگرفته است. اميد است اين نوشتار فتح بابي بر شناخت بيشتر و کوشش جدي تري جهت بررسي آثار و شخصيت اين هنرمند بزرگ باشد.
منبع : روزنامه ایران
کد مطلب : ۳۷۴۵۱


شهریار شاعری مومن به اهل بیت است

محمدحسین شهریار

دوشنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۶
شهریار شاعری مومن به اهل بیت است

میان عشق و مرگ

مرتضی کاردر

دوشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۶
میان عشق و مرگ

هنوز برادر پـدرسالارم!

سه شنبه ۷ آذر ۱۳۹۶
هنوز برادر پـدرسالارم!

داریوش کاردان، خلاق و تمام‌عیار

داریوش کاردان

سه شنبه ۷ آذر ۱۳۹۶
داریوش کاردان، خلاق و تمام‌عیار

شريعتي چالشگر آگاهي بخش

عباس منوچهري

چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶
شريعتي چالشگر آگاهي بخش

"المیزان"، نه تنها کتاب قرن، بلکه کتاب دهر است ...

آیت الله علامه سید محمدحسین طباطبایی

پنجشنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۶
"المیزان"، نه تنها کتاب قرن، بلکه کتاب دهر است ...